ท่าโพ

1. ประวัติหมู่บ้าน

ประวัติความเป็นมาของหมู่บ้าน

บ้านท่าโพ เป็นหมู่บ้านหนึ่งในตำบลท่าโพ อำเภอหนองขาหย่าง จังหวัดอุทัยธานี  เป็นหมู่บ้านไทย ที่เก่าแก่ สันนิษฐานว่าเกิดขึ้นในสมัยอยุธยาตอนปลาย ราวพุทธศักราช 2304 เดิมเป็นพื้นที่ ป่าดงดิบ มีสัตว์ป่าอาศัยอยู่มาก มีหนองน้ำให้สัตว์อาศัยอยู่กินโดยเฉพาะวัวแดง จึงเรียกหนองน้ำนี้ว่า“หนองวัวแดง” ปัจจุบันคือหนองประแดง ต่อมามีผู้คนเข้ามาอาศัย เรียกบ้านนี้ว่า “ท่าโค”  (ทุ่งวัวแดงลงกินน้ำ) ภายหลังเรียกเพี้ยนเป็น “บ้านท่าโพ” ถึงปัจจุบันอีกนัยหนึ่ง เนื่องจากบริเวณกลางหมู่บ้านมีต้นโพธิ์ใหญ่ มีสายพันธุ์ของพระศรีมหาโพธิ์   พุทธคยา นามว่า “โพธิ์พันธุ์ศรี” และบริเวณนี้เดิมเป็นด่านชุมทาง ข้ามระหว่างอยุธยากับเชียงใหม่ จึงได้ชื่อ บ้านนี้ว่า “บ้านท่าโพพันธุ์ศรี” ต่อมาเรียกสั้น ๆ ว่า “บ้านท่าโพ” ในปัจจุบันบ้านท่าโพมีศิลปวัฒนธรรมพื้นบ้านสืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคน ได้แก่ หนังตะลุง ลิเกระบำ เพลงฉ่อย ละครชาตรี และการละเล่นพื้นบ้าน เช่น ผีพุ่งไต้ งูกินหาง ตี่ตูม ตี่จับ เสือกินวัว ขี่ม้าส่งเมือง ไม้หึ่ม มอญซ่อนผ้า และการทรงเจ้าเข้าผีต่าง ๆ เช่น นางสาก นางด้ง แม่ศรี และลิงลม เป็นต้น ส่วนเพลงและการละเล่นพื้นบ้าน ได้แก่ เพลงเกี่ยวข้าว    เพลงแห่นางแมว เพลงพิษฐาน เพลงชักเย่อเพลงโลม เพลงฮินเลเล เพลงกรุ่น เพลงระบำ เพลงรำวงโบราณและเพลงบวชนาค ศิลปวัฒนธรรมพื้นบ้านดังกล่าวนี้ เป็นสิ่งที่สืบทอดต่อกันมา บางอย่างเล่นเหมือนหมู่บ้านอื่น บางอย่างก็มีเป็นเอกลักษณ์ของตนเอง ปัจจุบันการละเล่นหลายอย่างเริ่มสูญหายไป ทั้ง ๆ ที่ชาวท่าโพ ได้พยายามฟื้นฟูอนุรักษ์เพลงและการละเล่นพื้นบ้านเอาไว้ โดยเฉพาะ เรื่องเพลงพื้นบ้าน อาจารย์สำเริง รงค์ทอง ได้ทำการสืบทอดและอนุรักษ์ไว้ โดยการจัดสอนให้นักเรียนและเยาวชนในบ้านท่าโพได้ฝึกร้องและเล่นเพลงจากพ่อเพลง แม่เพลงรุ่นเก่า และออกแสดงให้ได้ชมกันในช่วงเทศกาลสงกรานต์ ระหว่างวันที่ 13-15 เมษายน ของทุกปี

2. สิ่งที่เป็นอัตลักษณ์ของหมู่บ้าน/ขนบธรรมเนียมประเพณี/ศิลปวัฒนธรรม/ภูมิปัญญา/โบราญสถาน/  โบราญวัตถุ/แหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม

วิถีชีวิตประเพณีวัฒนธรรมประจำถิ่นบ้านท่าโพ

ระหว่างวันที่ 13-14 เมษายน ของทุกปี โดยชาวบ้านในหมู่บ้านท่าโพและหมู่บ้านพันสี จะมาร่วมกันจัดการละเล่นพื้นเมืองขึ้นที่วัดท่าโพ โดยจะเก็บดอกไม้แห่เข้าโบสถ์แล้วร้องเพลงพิษฐานในโบสถ์ เสร็จแล้วจะออกมาเล่นเพลงชักกะเย่อ เพลงโลม เพลงรำวงโบราณอย่างสนุกสนานแต่ละเพลงมีท่ารำประกอบเฉพาะ ผลัดกันเล่นมอญซ่อนผ้า เจี๊ยบๆ จ้อย ลูกช่วงลูกชัย เสือกินวัว และแม่ศรี ตามแต่จะแข่งขันกัน ซึ่งเป็นประเพณีของชาวไทย ที่รักษาไว้และปฏิบัติกันมาหลายชั่วอายุคน การละเล่นต่างๆ ในหมู่บ้านแห่งนี้ส่วนใหญ่ยังคงเนื้อเพลงที่ร้องแบบของเดิมไว้

ส่วนใหญ่เพลงที่ได้รับความนิยมได้แก่เพลงที่เล่นตามเทศกาลมักจะนิยมเล่นในวันสงกรานต์โดยมีการเล่นตามลำดับหลังจากทำบุญตักบาตรเรียบร้อย ก็นำข้าวของไปเก็บไว้ที่บ้าน แล้วจึงช่วยกันมาเก็บดอกไม้นำไปให้พระในโบสถ์ ก็จะเริ่มจากเพลงเก็บดอกไม้ เพลงเก็บดอกไม้ใช้ร้องระหว่างหนุ่มสาว " เก็บดอกไม้ร่วมต้นเป็นแต่คนละกิ่ง น้องกลัวจะตัดแต่ยอดของน้องเอาไปทิ้ง จะทำให้น้องเสียแล้วเอย" เมื่อเก็บดอกไม้เรียบร้อยแล้วก็จะพากันเข้าไปในโบสถ์ เพื่อมาไหว้พระ อธิษฐานโดยแยกชาย-หญิง โดยให้ทุกคนเป็นลูกคู่เช่น "(ชาย) อธิษฐานเอย มือหนึ่งถือพาน ถือพานด้วยดอกแก้ว เกิดมาชาติใดแล้วได้ขอให้มีใจผ่องแผ้ว เอย (ลูกคู่) อธิษฐานวานไหว้ ขอให้ได้เหมือนใจเราคิดอธิษฐานเอย ดอกรอบ ดอกผอบ ขอให้พบพานเอย" แล้วฝ่ายหญิงก็จะร้องแก้ฝ่ายชายในทำนองเดียวกัน พอเล่นเพลงอธิษฐานครบทุกคนแล้ว ก็จะพากันออกมาจากลานวัด แล้วร่วมเล่น การละเล่นพื้นบ้าน โดยมีหมู่บ้าน แต่ละหมู่บ้านมาร่วมเล่นกัน เช่น เล่นมอญซ่อนผ้า ลูกช่วงลูกชัย ชักเย่อ แม่ศรี เสือกินลูกเจี๊ยบ และผีพุ่งใต้เป็นต้น

๓. ทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญ/แหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศ/อื่นๆ The first , The Best , The Different

        1. วัดท่าโพ
        2. บ้านโบราณ
        3. วัดพันสีเกจิดัง
        4. บ่อน้ำโบราณ
        5. พลับพลาสมเด็จ,ศาลพ่อปู่ (อยู่ในพื้นที่ หมู่ที่ ๓ ตำบลท่าโพ)
        6. ศูนย์เรียนรู้วัฒนธรรมเพลงพื้นบ้านท่าโพ
        7. โรงเรียนผู้สูงอายุ อบต.ท่าโพ
        8. กลุ่มเพาะพันธุ์สุนัข,นกแก้ว,ปลาสวยงาม
        9. โรงงานผลิตยาหอมทับทิม
        10. กลุ่มอาชีพสานตะกร้าจากเชือกใยสังเคราะห์
        11. กลุ่มอาชีพตัดยางรถยนต์

๔. สินค้า OTOP ที่เป็นภูมิปัญญา เอกลักษณ์ของหมู่บ้าน/ชุมชน ของฝาก ของที่ระลึก สินค้าหรือผลผลิตทางการเกษตร (จำนวน ๑๐ ชิ้น)

ที่

ผลิตภัณฑ์ Otop เป้าหมาย

รายละเอียดผู้ผลิต ผู้ประกอบการ

กลุ่มตะกร้าเชือกมัดฟาง

นางนภารัตน์ งามขำ บ้านเลขที่ ๑๐๕ หมู่ที่ ๔ ตำบลท่าโพ

กลุ่มเพาะเห็ดนางฟ้า

นางนภารัตน์ งามขำ บ้านเลขที่ ๑๐๕ หมู่ที่ ๔ ตำบลท่าโพ

กลุ่มประดิษฐ์ของที่ระลึก(กระเป๋าผ้า)

น.ส.เจริญพร วิสานนิตย์ บ้านเลขที่ ๔๕/๑ หมู่ที่ ๔ ตำบลท่าโพ

กลุ่มทอพรมเช็ดเท้า

นางสุนีย์ สุขสุวรรณ์ บ้านเลขที่ ๕๒ หมู่ที่ ๔ ตำบลท่าโพ

กลุ่มจักสานไม้ไผ่

นายบุญยัง กล้าธัญกร บ้านเลขที่ ๙๕/๑ หมู่ที่ ๔ ตำบลท่าโพ

กลุ่มทำน้ำยาเอนกประสงค์

นางอำไพ นารถานนท์ บ้านเลขที่ ๑๔ หมู่ที่ ๔ ตำบลท่าโพ

กลุ่มนวดแผนไทย

น.ส.มาลา ว่องกสิกรรม บ้านเลขที่ ๖/๒ หมู่ที่ ๔ ตำบลท่าโพ

กลุ่มกระถางยางรถยนต์

นายมาโนช งามขำ บ้านเลขที่ ๑๐๕ หมู่ที่ ๔ ตำบลท่าโพ

กลุ่มทำอาหารไทย

นางสมจิตร ทิพย์ศิริ บ้านเลขที่ ๑๒๖ หมู่ที่ ๔ ตำบลท่าโพ

๑๐

กลุ่มตะกร้าจากเส้นพลาสติก

นางนภารัตน์ งามขำ บ้านเลขที่ ๑๐๕ หมู่ที่ ๔ ตำบลท่าโพ

๕. ที่พัก Homestay ร้านอาหาร บริการอื่นๆ (นวดแผนโบราญ รถไฟฟ้า/จักรยานนำเที่ยว ล่องแพ              เป็นต้น)

การเข้าถึงแหล่งท่องเที่ยว (Accessibility) การคมนาคม การเดินทาง

นักท่องเที่ยว และผู้คนทั่วไปที่จะเดินทางมายังหมู่บ้านท่าโพ สามารถเดินทางโดยรถยนต์ ถนนพหลโยธิน อยู่ห่างจากกรุงเทพมหานคร 230 กิโลเมตร การเดินทางมีความสะดวก และปลอดภัย ตลอดเส้นทาง เข้าสู่จังหวัดอุทัยธานีจากสามแยกอุทัยธานี-นครสรรค์ ด้วยระยะทางเพียง 40 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินทาง ประมาณ 30 นาที ก็ถึงยังจุดหมายปลายทาง ด้วยรถยนต์ส่วนตัวหรือรถโดยสารที่ขนส่งนครสวรรค์ – อุทัยธานี มาต่อรถสองแถวที่ ขนส่งอุทัยธานี สาย อุทัยธานี – หนองฉาง

สำหรับเส้นทางคมนาคมที่เชื่อมโยงแหล่งท่องเที่ยวอื่นๆ ภายในอำเภอต่างๆดังนี้

                - ห่างอำเภอเมือง ระยะทาง 5 กิโลเมตร

                - ไปอำเภอลานสัก ระยะทาง 42 กิโลเมตร

                - ไปอำเภอห้วยคต ระยะทาง 40 กิโลเมตร

                - ไปอำเภอบ้านไร่ ระยะทาง 80 กิโลเมตร

สำหรับการสืบค้นข้อมูล หมู่บ้านท่าโพ สามารถดูได้จาก เว็บไซต์ของจังหวัดอุทัยธานีhttp://uthaithani.kapook.com หรือหมู่บ้านท่าโพ http://www.thaitambon.com/tambon/610506

การอำนวยความสะดวก (Amenities)

นักท่องเที่ยวที่เดินทางไปจังหวัดอุทัยธานี ไปอำเภอบ้านไร่ อำเภอลานสักซึ่งเป็นแหล่งท่องเที่ยว   ทางธรรมชาติของจังหวัดอุทัยธานี จะต้องผ่านบ้านท่าโพอำเภอหนองขาหย่าง ซึ่งมีชื่อเสียงในด้านการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ฉะนั้นใครได้ผ่านไปจังหวัดอุทัยธานี ถึงอำเภอหนองขาหย่างแล้ว จะผ่านหมู่บ้านท่าโพแน่นอน เป็นหมู่บ้านที่สังเกตไม่ยาก หากมาจากอำเภอเมืองอุทัยธานี ก็จะผ่านอำเภอหนองขาหย่างเป็นอีกที่หนึ่งที่นักท่องเที่ยวไม่ควรพลาด

มนต์เสน่ห์ที่เป็นแรงดึงดูดใจ ให้นักท่องเที่ยวได้แวะเที่ยวบ้านท่าโพนั้น คงเป็นการแสดงเพลงพื้นบ้านจะสะท้อนให้เห็นสภาพชีวิตความเป็นอยู่ของชาวบ้านสืบต่อเป็นตำนานควบคู่กับสังคมชนบทที่สามารถบ่งบอกความรู้สึกนึกคิดคติชีวิตของชาวบ้านได้อย่างใกล้เคียงความเป็นจริง

ลักษณะเด่นของเพลงพื้นบ้าน คือ มีความเรียบง่าย ฟังแล้วเข้าใจทันที การใช้คำเลือกใช้คำ
ไทยแท้ มีการร้องซ้ำคำ ซ้ำวรรค มีทำนองหลักเพียงทำนองหลักเดียว ร้องซ้ำไปซ้ำมาหลายเที่ยว              การร้องซ้ำนั้นอาจอยู่ที่บทร้องของพ่อเพลง แม่เพลง ซึ่งร้องทวนวรรคเดิมเพื่อทอดเวลาคิดวรรคต่อไป
หรืออาจเป็นการร้องรับลูกคู่ก็ได้ นอกจากนี้ยังเป็นเพลงที่สนุกสนาน ตลกโปกฮา เป็นการร้องโต้ตอบกัน
ระหว่างชายหญิง โดยผู้ร้องต้องมีไหวพริบที่จะคิดบทโต้ตอบในลักษณะด้นกลอนสด

อีกทั้งยังมีการชมและรับประทานอาหารสำรับคาวหวานซึ่งเป็นประเพณีที่ยังสืบทอดกันมาแต่โบราณ และคงไว้ ซึ่งรสชาติของอาหารไทยแท้แต่โบราญ

บ้านท่าโพมีกลุ่มโฮมสเตย์ไว้รองรับบริการนักท่องเที่ยวที่ต้องการมาพักและสัมผัสชีวิตของชาวชนบท สามารถโทรติดต่อจองที่พักได้ที่หมายเลขโทรศัพท์ 089 – 5658163 คุณสุรพงศ์ ทิพย์ศิริ

นักท่องเที่ยว ผู้ที่มาศึกษาดูงานบ้านท่าโพ ก็จะได้พักโฮมสเตย์ร่วมกับชาวบ้านที่เข้าร่วมโครงการ             โดยในตอนค่ำก่อนที่จะรับประทานอาหารเย็น จะมีการแสดงเพลงพื้นบ้านท่าโพ รวมไปถึงการหาบสำรับ            คาวหวานบริการนักท่องเที่ยวและผู้ที่มาศึกษาดูงาน ในส่วนของกิจกรรมช่วงกลางวัน นักท่องเที่ยวสามารถไปเยี่ยมชมจุดเรียนรู้ต่าง ๆ ภายในหมู่บ้านและหมู่บ้านข้างเคียง เช่น กลุ่มทำอาหารคาวหวาน ศูนย์เรียนรู้วัฒนธรรมท่าโพ โรงงานทำยาหอมทับทิมวัดพันสี อีกทั้งในช่วงบ่ายถึงเย็นยังสามารถปั่นจักรยานท่องเที่ยวไปในที่ใกล้ๆ ได้เช่น ไปอำเภอเมืองเที่ยวตรอกโรงยา ซึ่งระยะทางไม่ไกลกันมากสามรถปั่นจักรยานไปตามเส้นทางธรรมชาติได้อีกด้วย

๖. คณะทำงานขับเคลื่อนตามโครงการชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี (จำนวน ๙-๑๕ คน)

        ๑. นางนภารัตน์ งามขำ

        ๒. นายสุรพงศ์ ทิพย์ศิริ 

        ๓. นางสาวมาลา ว่องกสิกรรม

        ๔. นางสุนีย์ สุขสุวรรณ

        ๕. นางกาญจนา เหลือสมบูรณ์

        ๖. นายเฉลิม มากวงศ์

        ๗. นางทองเจือ อ่อนสา

        ๘. นายเฉลิม อยู่พุ่ม

        ๙. นางสาวเจริญพร วิสานนิตย์

        ๑๐. นางอำไพ นารถานนท์

        ๑๑. นางรัชดาภรณ์ ว่องธัญกิจ

        ๑๒. นางสาวนิภาพร จินตกสิกรรม

๗. แผนที่เส้นทางท่องเที่ยวชุมชน/แหล่งท่องเที่ยว/เชื่อมโยงหมู่บ้านข้างเคียง

๘. หมายเลขโทรศัพท์ติดต่อบุคคล คณะทำงาน ผู้ประสานงาน หมู่บ้านตามโครงการชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี

๑. นางนภารัตน์ งามขำ  ผู้ใหญ่บ้านท่าโพ เบอร์โทรศัพท์ ๐๘๙-๕๖๕๘๑๖๓

๒. นายสุรพงศ์ ทิพย์ศิริ  ประธานศูนย์อนุรักษ์เพลงพื้นบ้านท่าโพ เบอร์โทรศัพท์ ๐๙๐-๖๘๓๑๖๐๑

๓. นายวโรดม สมศักดิ์ พัฒนากรผู้ประสานงานตำบล เบอร์โทรศัพท์ ๐๙๗-๒๔๒๔๙๙๖

 

คลิ๊กที่นี่เพื่ออ่านเพิ่มเติม  EBook